Türk Hukukunda Vasiyetname adlı yazımızda, genel olarak vasiyetnamenin ne anlama geldiğini ve Türk Hukukunda nerede ve nasıl yer aldığını ele almıştık. Bu yazımızda vasiyetnamenin uluslararası tescilinden söz edeceğiz.
Vasiyetname, ölüme bağlı tasarruflardan biri olması ve mülkiyet hakkını ilgilendirmesi nedeniyle son derece önemli bir hukukî kurumdur. Vasiyetnamelerin düzenlenme biçimleri ve geçerlilik/şekil şartları devletten devlete farklılık göstermektedir. Söz konusu vasiyetnamelerin düzenlendikleri devletler dışında başka devletlerde de hüküm ifade edebilmesi için çeşitli adımlar atılmıştır.
Avrupa Konseyi üye devletlerinin daha yakın bir birlik gerçekleştirmeleri, vasiyetnamelerin bilinememesinin veya geç bilinmesinin önüne geçilmesi ve vasiyetnamelerinin varlığının ispatının kolaylaştırılması nedeniyle, Vasiyetnamelerin Tescili Konusunda Bir Usul Kurulmasına Dair Avrupa Sözleşmesi imzaya açılmıştır. Türkiye Sözleşme’yi imzalamıştır. Ayrıca Sözleşme, 1885 sayılı Vasiyetnamelerin Tescili Konusunda Bir Usul Kurulmasına Dair Avrupa Sözleşmesinin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna İlişkin Kanun ile iç hukukumuzda yer etmiştir.
Sözleşme’nin 3. maddesi uyarınca; Sözleşmeye taraf devletlerin, tescil işlemleri ve Sözleşmenin 8. maddesinde yer alan hususların icra edilmesi için Milli Tescil Merkezi olarak bir organ görevlendirmesi gerekmektedir. Türkiye’de bu organ, 1885 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca Türkiye Noterler Birliğidir. Buna göre Sözleşme hükümlerini Türkiye Noterler Birliği bir diğer ifade ile noterler yürütecektir.
Vasiyetnamenin uluslararası tescili usulü, iç hukukumuzda Noterlik Kanunu Yönetmeliği’nin 134. maddesinde detaylı biçimde düzenlenmiştir. Noterlerin görevleri ve görevlerinin nasıl icra edileceği konusunda madde metninde ayrıntılı düzenlemeler bulunmaktadır. Madde metni ile Sözleşme metnindeki benzerlik dikkatlerden kaçmamaktadır.
Vasiyette bulunan kişi, Türkiye’de noterce düzenlenen ya da saklanması için açık veya kapalı biçimde noterde bulunan vasiyetnameyi, Sözleşme’nin 7. maddesi uyarınca düzenlenecek bir talepname ile bir başka Sözleşme tarafı devletin Milli Tescil Merkezinde tescilini isteyebilir. Talepnamenin, ilgili devletin diline ya da uluslararası geçerliliği olan bir dile tercümesinin yapılması gerekmektedir. Sözleşmenin 6. maddesi uyarınca; tescil yalnızca vasiyetnamenin düzenlendiği veya saklandığı devlette değil, Sözleşme tarafı devletlerin Milli Tescil Merkezleri vasıtasıyla taraf Devletlerden de istenebilir.
Tescil ve bilgi istemlerinin giderilmesi konusunda noterler görevlidir. Tescili istenebilecek ve Sözleşmenin 8. maddesinde yer alan icrası istenebilecek hususlar şunlardır:
- Noterler ya da ilgili Devletin mevzuatının yetkili kıldığı kamu mercileri veya kişiler tarafından düzenlenen vasiyetnameler ile tesellüme yetkili merci veya kişilere resmî bir tesellüm belgesi karşılığında tevdi olunan sair vasiyetnameler.
- İlgili Devletin mevzuatı izin verdiği takdirde, tekellüm belgesi tanzim edilmeksizin noterlere ya da tesellüme yetkili kamu mercileri veya kişilere tevdi olunan elle yazılı vasiyetnameler.
- Vasiyetçinin ölümünden sonra, ölüm belgesi ya da ölümü kanıtlayan diğer herhangi bir belge ibraz eden herkes, 7 nci maddede belirtilen hususlarda bilgi alabilir. Vasiyetçi hayatta olduğu sürece sicil kaydı gizli tutulur. Ancak vasiyetçinin ölümünden sonra tescil hakkında başkaları tarafından bilgi sahibi olunabilir. Sözleşmenin 7. maddesinde, tescil talebinde bulunurken hazır oldurulan talepname için gerekli bilgiler yer almaktadır. Bu bilgiler vasiyetçinin ölümü halinde ilgili kişiye verilir. Bunlar:
- Vasiyetçinin veya belge sahibinin soyadı ve adı (varsa kızlık soyadı)
- Doğum tarihi ve yeri (bilinmiyorsa doğduğu memleket)
- Adresi veya beyan ettiği ikametgâh,
- Tescili istenen belgenin niteliği ve tarihi,
- Belgeyi tesellüm eden ya da belgenin tevdi olunduğu noter, kamu mercii veya kişinin adı ve adresi.
Sözleşmeye taraf devletlerin milli mercileri vasıtasıyla gelen bilgi istemlerinin giderilmesinin sağlanması ve Türkiye’de bulunan kişilerce istenen bilgilerin diğer Sözleşme tarafı devletlere intikalinin sağlanması, Milli Tescil Merkezi olarak Türkiye Noterler Birliği’nin görevleri arasındadır.
Sözleşmeye taraf devletlerin hangi devletler olduğunu ve Milli Tescil Merkezlerinin hangi mercii olduğunu Türkiye Noterler Birliği vasıtasıyla öğrenmek mümkündür.
Sözleşmenin 9. maddesi uyarınca sözleşme nedeniyle sarf edilen iş ve işlemler için karşılanması zorunlu olan masraflar dışında herhangi bir ücret istenmez.
Özetle; Vasiyetnamelerin Tescili Konusunda Bir Usul Kurulmasına Dair Avrupa Sözleşmesi’ne taraf devlet uyruklu bir kişi, Türkiye’de Milli Tescil Merkezi olarak belirlenmiş Türkiye Noterler Birliği’ne mensup noterler vasıtasıyla, bir başka Sözleşme taraf devletin Milli Tescil Merkezinde vasiyetnamesini tescil edebilir. Ayrıca bir başka Sözleşme tarafı devletin Milli Tescil Merkezinin istemi üzerine, Türkiye dışında düzenlenen ve ilgili devlette düzenlenmiş vasiyetnamenin tescili Türkiye’de Milli Tescil Merkezi olarak belirlenmiş Türkiye Noterler Birliğinde mümkündür. Tescil sayesinde vasiyetname, Sözleşme’ye taraf birden fazla devlette tekrar düzenlenmesine gerek olmaksızın kayıt altına alınmaktadır.