- Vasiyetnamenin Geri Alınması
Vasiyetnamenin geri alınması kurumu; tıpkı vasiyetnamenin iptali, vasiyetnameden dönme hali gibi vasiyetnameyi sona erdiren hallerden biridir.
Vasiyet edenin, ölümüne kadar her zaman herhangi bir sınırlamaya bağlı olmadan vasiyetini geri alabilme imkânı vardır. Çeşitlilik gösteren vasiyetnamenin geri alınması yollarını; vasiyetnamenin sonraki bir ölüme bağlı tasarrufla geri alınması, yok edilmesi, vasiyet edilen şeyden sağlararası tasarruf edilmesi şeklinde sıralamak mümkündür.
1.1 Vasiyetnamenin Sonraki Bir Ölüme Bağlı Tasarrufla Geri Alınması
Bilindiği üzere ölüme bağlı tasarruflar temelde, miras sözleşmesi ve vasiyetname olarak iki başlık altında toplanmaktadır. Bu halde mevcut bir vasiyetname, yeni bir vasiyetnameyle yahut miras sözleşmesiyle geri alınabilmektedir. Ancak bu aşamada; sonraki ölüme bağlı tasarrufta, mevcut vasiyetnamenin geri alındığına ilişkin açık bir beyanın olup olmadığı, sonraki ölüme bağlı tasarrufa bağlanan sonuç açısından önem taşımaktadır.
Sonraki ölüme bağlı tasarrufta, mevcut vasiyetnamenin geri alındığı açıkca -herhangi bir irade sakatlığı bulunmadan- beyan ediliyorsa, önceki vasiyetname kendiliğinden yürürlükten kalkmaktadır. Bu yürürlükten kalkma için vasiyetnamelerin türünün aynı olması gerekmemektedir. Başka bir söylemle mevcut olan resmi vasiyetnamenin, sözlü bir vasiyetnameyle geri alınması imkân dahilindedir.
Sonraki ölüme bağlı tasarrufun geri alma sonucunu doğurabilmesi için, yapılan tasarrufta kanuni şekil şartlarına tam olarak uyulmuş olması gerekmektedir. Aksi halde sonraki ölüme bağlı tasarruf sonuç doğurmayacağı gibi, mevcut vasiyetname de yürürlükten kalkmış olmayacaktır.
Sonraki ölüme bağlı tasarrufta geri alma beyanına açıkca yer verilmediği durumlarda, vasiyetnamenin geri alınmış olup olmayacağıyla ilgili farklı görüşler ortaya çıkmaktadır. Yapılan iki tasarrufun da birbirini tamamlaması halinde, iki vasiyetnamenin birlikte uygulanacağı konusunda görüş birliği bulunmaktadır. Tasarrufların birbirlerini tamamlamadıkları hallerdeyse, geri alma lehine ve aleyhine olmak üzere iki farklı görüş gündeme gelmektedir. Geri alma aleyhine olan görüşte, birbirlerini tamamlamayan tasarrufların yine de birlikte uygulanacakları kabul edilmekle beraber; geri alma lehine olan görüşte, içeriklerinin birlikte uygulanma imkânı olan tasarrufların dahi birlikte uygulanamayacağı kabul edilmektedir.
Türk Medeni Kanunu’nun (“TMK”) “Mirasbırakan, önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa, kuşkuya yer bırakmayacak surette önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça, sonraki vasiyetname onun yerini alır.” şeklindeki 544. maddesi, geri alma lehine olan görüşü açıkca kabul etmektedir. Alıntılan hükümde yer alan düzenlemede, aslında içerisinde çürütülebilir bir karine yer almaktadır. Başka bir söylemle mevcut vasiyetnamenin geri alınmadığı iddia eden kişi, bu iddiasını -vasiyetnamelerin kuşkuya yer bırakmayacak şekilde birbirini tamamladığını- ispat ederek iki ölüme bağlı tasarrufun da birlikte uygulanmasını sağlayabilmektedir.
Eklemek gerekir ki vasiyetnameyi geri almanın da başka bir ölüme bağlı tasarrufla geri alınabileceği kabul edilmektedir. Bu tekrarlı geri almada, ilk vasiyetnamenin tekrar yürürlük kazanma durumu tartışmalı olsa da baskın görüş; ilk vasiyetnamenin kendiliğinden geçerlilik kazanmayacağı, ilk vasiyetnameye geçerlilik kazandırmak isteyen vasiyetçinin -kanuni şartlara uygun- aynı vasiyetnameyi tekrar meydana getirmesi gerektiği yönündedir.
Son olarak mevcut vasiyetnamenin, sonraki ölüme bağlı tasarrufla kısmi olarak geri alınması da mümkündür. Ancak kısmi geri almanın ardından, ilk vasiyetnamede kalan kısım bir anlam ifade etmiyorsa, ilk vasiyetname tamamen yürürlükten kalkmış kabul edilecektir.
1.2 Vasiyetnamenin Yok Edilerek Geri Alınması
TMK’nin “Mirasbırakan, yok etmek suretiyle de vasiyetnameden dönebilir” şeklindeki 543. maddesi uyarınca, vasiyetnamenin yok edilerek geri alınması mümkündür. Ancak bu yok etmenin geri alma sonucuyla hüküm doğurabilmesi için, yok etme eyleminin geri alma iradesiyle yapılmış olması aranmaktadır.
Yok etmeyle ifade edilen durum öğretide ve içtihatlarda, vasiyetnamenin okunamayacak hale getirilmesi olarak anlaşıldığı için bu yol, yalnızca el yazılı vasiyetnamelerde geçerliymiş gibi gözükse de istisnai olarak resmi ve sözlü vasiyetnamelerin de yok edilerek geri alınması mümkündür.
Önemle eklemek gerekir ki geri alma iradesiyle meydana getirilen yok etme eyleminin, geri alma iradesini içermeyen vasiyetnamenin yok olmasıyla karıştırılmaması gerekmektedir. Bu iki halin şartları farklı olduğu gibi, kendilerine bağlanan sonuçlar da farklılık göstermektedir.
1.3 Vasiyetnameyle Meydana Getirilen Tasarrufun Sağlararası Bir Tasarrufla Geri Alınması
Vasiyetçinin; malvarlığında yer alan bir mal üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunmasının ardından, aynı mal hakkında -meydana getirdiği ölüme bağlı tasarrufla bağdaşmayan- sağlararası bir tasarrufta bulunması halinde, ölüme bağlı tasarruf geri alınmış olarak kabul edilir. Açıklanan durum TMK’nin “Belirli mal bırakma vasiyeti de vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar.” şeklindeki 544. maddesinde hüküm altına alınmıştır.
Alıntılanan hükmün uygulanabilmesi ve mevcut olan vasiyetnamenin geri alınmış olduğunun kabul edilebilmesi için, vasiyetin ifasının imkânsız olması aranmaktadır. Başka bir söylemle sağlararası bir tasarrufla vasiyetnamenin hükümsüz kalması için hem vasiyetin konusunun hem de vasiyetin konusunun yeri alan maddi şeyin ne terekede ne de malvarlığında bulunmaması şarttır.
Stj. Öğr. İlknur Aleyna AYYILDIZ
Yararlanılan Kaynaklar:
Dural, Mustafa / Öz, Turgut, Türk Özel Hukuku Cilt IV Miras Hukuku, Filiz Kitapevi, İstanbul, 2022.
Gençcan, Ömer Uğur, Miras Hukuku, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2020.