Sözleşme (Vertrag), tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur. Sözleşmeyi oluşturan irade açıklamalarının ilkine öneri (Angebot), diğerine ise kabul (Annahme) denir. Öneri (icap), Bir sözleşmenin kurulması için gerekli olan iki irade açıklamasından ilkidir. Öneri, “bir sözleşmenin esaslı unsurlarını içeren ve bağlanma iradesini taşıyan irade açıklamasıdır” (Kılıçoğlu, GH, S. 40). Öneri sözleşmenin esaslı unsurlarını içermek zorundadır!! Esaslı noktalar, sözleşmenin, kanun tarafından belirlenmiş, sözleşmede bulunması zorunlu olan, sözleşmeye şeklini veren asgari unsurlardır (objektif esaslı unsur). İkinci derecedeki ögeler ise, sözleşmenin kurulması için zorunlu olmayanlardır. Yasa gereği zorunlu olmayan unsurlar, taraflar tarafından zorunlu hale getirilirlerse, esaslı unsur haline gelirler. Bunlara sübjektif esaslı unsur denir. Örneğin, satış sözleşmesinin esaslı unsurları BK m. 182’de satılan mal (satılan) ve semen (bedel) olarak öngörülmüştür:
Sözleşme önerisi ile bağlılıktan kurtulma (Ausschluß der Verbindlichkeit beim Vertragsangebot), süreli ve süresiz önerilerde değişiklik gösterir:
Süreli öneri
| 6098 TBK m. 3
Süreli öneri Kabul için süre belirleyerek bir sözleşme yapılmasını öneren, bu sürenin sona ermesine kadar önerisiyle bağlıdır. Kabul bu süre içinde kendisine ulaşmazsa; öneren, önerisiyle bağlılıktan kurtulur. |
Süresiz öneri
Burada da hazırlar ve hazır olmayanlar arasında bir ayrım yapmak gerekir:
Hazırlar arasında:
| TBK m. 4
Hazır olanlar arasında Kabul için süre belirlenmeksizin hazır olan bir kişiye yapılan öneri hemen kabul edilmezse; öneren, önerisiyle bağlılıktan kurtulur. Telefon, bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan öneri, hazır olanlar arasında yapılmış sayılır. |
Hazır olmayanlar arasında:
| 6098 BK m. 5
Hazır olmayanlar arasında Kabul için süre belirlenmeksizin hazır olmayan bir kişiye yapılan öneri, zamanında ve usulüne uygun olarak gönderilmiş bir yanıtın ulaşmasının beklenebileceği ana kadar, önereni bağlar. Öneren, önerisini zamanında ulaşmış sayabilir. Zamanında gönderilen kabul, önerene geç ulaşır ve öneren onunla bağlı olmak istemezse, durumu hemen kabul edene bildirmek zorundadır. |
Öneriyi, öneriye davetten (Aufforderung) ayırmak gerekir!
Herkese ya da belli bir kesime açık öneri ayrımı burada önem kazanmaktadır (Angebot an die Allgemeinheit oder an einen unbestimmten Personenkreis)!!! Burada önemli olan, önerenin “işlem iradesine” sahip olup olmadığıdır. Önerenin işlem iradesine sahip olduğunun açıkça anlaşılması gereklidir! Örnek: Yiyecek içecek otomatları! Satılacak malın fiyatı etiketinin üzerinde sergileniyorsa bu öneriye davet değil, öneridir. Zira işlem iradesi açık bir şekilde ortaya konulmuştur. Bağlayıcı olmayan öneri ve herkese açık öneri BK m. 8’de düzenlenmiştir. Buna göre öneren, önerisi ile bağlı olmama hakkının saklı olduğunu açıkça belirtirse veya işin özelliğinden ya da durumun gereğinden bağlanma niyetinde olmadığı anlaşılırsa, önerisi kendisini bağlamaz. Fiyatını göstererek mal sergilenmesi veya tarife, fiyat listesi ya da benzerlerinin gönderilmesi, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılır.
Ayrıca TBK’da ısmarlanmayan mallara ilişkin de bir hüküm bulunmaktadır:
| TBK m. 7:
Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi Ismarlanmamış bir şeyin gönderilmesi öneri sayılmaz. Bu şeyi alan kişi, onu geri göndermek veya saklamakla yükümlü değildir. |
Kabul, yapılan sözleşmenin karşı tarafça (muhatapça) uygun görüldüğünü gösteren irade açıklamasıdır. Bunun, öneri ile uyuşması gerekir. Öneriye uymayan bir kabul açıklaması ya yeni bir öneri ya da öneriye davet sayılır. Örtülü kabul BK m. 6 gereği, öneren, kanun veya işin özelliği ya da durumun gereği açık bir kabulü beklemek zorunda değilse, öneri uygun bir sürede reddedilmediği takdirde, sözleşme kurulmuş sayılır.
Öneri ve kabulün geri alınması (Widerruf):
| TBK m. 10:
Önerinin ve kabulün geri alınması Geri alma açıklaması, diğer tarafa öneriden önce veya aynı anda ulaşmış ya da daha sonra ulaşmakla birlikte diğer tarafça öneriden önce öğrenilmiş olursa, öneri yapılmamış sayılır. Bu kural, kabulün geri alınmasında da uygulanır. |
Kurulan sözleşmenin hüküm anı:
Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı BK m. 11’de düzenlenmiştir. Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmeler, kabulün gönderildiği andan başlayarak hüküm doğurur. Açık bir kabulün gerekli olmadığı durumlarda, sözleşme önerinin ulaşma anından başlayarak hüküm doğurur.