Av. Prof. Dr. Gülsün Ayhan Aygörmez
Günümüz Almanya’sında bir kurum olarak kabul edilen rekabetin, ceza hukuku eliyle de bir “hukukî değer” olarak korunması fikri ağırlık kazanmış, bu konuda gerek mevcut çekirdek ceza hukukunda, gerekse özel kanunlar yoluyla yan ceza hukuku hükümlerinde rekâbetin korunması amaçlı bir çok düzenlemeye gidilmiştir. Bu bağlamda da ceza hukukunda rekâbet ceza hukuku başlı başına bir alan olarak sivrilivermiştir.
Genel bir ifadeyle serbest rekabetin korunması ve tekelleşmenin önlenmesini uğraş edinen rekabet ceza hukuku özel düzenlemeleri içerisinde öncelikle,[1] ATKS ve Rekâbetin Kısıtlanmasına Karşı Kanun (b.s. RKK) (Das Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen – GWB), hilesiz (haksız) veya âdil (serbest) rekabetin korunması amaçlı Haksız Rekabete Karşı Kanun (b.s. HRK) (Das Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb – UWG) yer alır.[2] ATKS ve RKK sadece kabahatlere yöneliktir.[3] Alman rekabet ceza hukuku, birçok Avrupa ülkesinde olduğu gibi, AB’nin, rekabete ilişkin düzenlemelerinin doğrudan etkisi altındadır. Buna ek olarak AT’nin tekelleşme hukukunda kendi yaptırım mekanizmaları (kartelleşmeden doğan idarî para cezası) da bulunmaktadır.[4]
03.07.2004 tarihli Haksız Rekabete Karşı Kanun, serbest rekabetin korunmasının temelini oluşturmaktadır.[5] 2004 yılında yenilenen HRK içerisine çok sayıda suç eklenmiştir. Hataya sevk edici reklam (m. 16), sırrın ihlâli ve sanayi casusluğu (m. 17 ve dev.) bunlardandır.[6] HRK ile alâkalı birçok özel kanun özellikle reklâma ilişkin hususları düzenlemektedir.[7] HRK’nın 16. maddesinin 2. fıkrası ise, “gittikçe artan” da denilen, müşteri reklâmlarına ilişkin önemli özel bir durumu, nitekim “kar topu sistemi” ya da “piramit sistemi”ne göre tecrübesiz kişilerin (halktan kimselerin) kullanılmasını, düzenlemiştir.
Kartel hukuku ise Rekabetin Kısıtlanmasına Karşı Kanun’un ana konusudur.[9] Alman kartel hukuku, AB hukuku AT Kartel Muhakemesi Yönetmeliği’ne (die EG-KartellverfahrensVO 1/2003 v 16.12.2002) RKK’da 01.07.2005 yılında yapılan değişiklikler yoluyla uyum sağlamıştır.[10] Yenilenen 81. madde (RKK), eksiltmelerde anlaşma yapılmasını, hardcore-karteli olarak kapsar hâle getirilmiştir.[11]
Ayrıca, 13.08.1997 tarihli Yolsuzlukla Mücâdele Kanunu (Das Gesetz zur Bekämpfung der Korruption – KorrBG-) ile ACK m. 11 II 2’deki kamu görevlisi tanımı değiştirilmiş, rüşvet suçları yeniden şekillendirilmiştir (ACK m. 331 dev.).[12] Bu bağlamda çekirdek ceza hukuku rekâbeti koruyucu bir şekilde genişleme göstermiştir. Nitekim özel hükümlerde “Rekâbete Karşı Suçlar” bölümü oluşturularak, ACK m. 298’de ihâlelerde rekâbeti engelleyici anlaşmalar yapmak ve m. 299’da ticarî ilişkilerde rüşvet alma ve verme suçları öngörülmüştür.[13]
Kanun gerekçesine[14] göre, ACK’nın 26. bölümünün başlığını oluşturan rekâbete karşı suçlara ilişkin bu yeni bölümlendirmeyle, rekâbetin ceza hukukunca güçlü bir şekilde korunması zorunluluğunun, devletin en önemli görevlerinden bir olduğunun altı çizilmek istenmiştir.
[1] Konu hakkında ayrıntılı bkz. Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 1 pn. 1 dev..
[2] Tiedemann, Wirtschaftsstrafrecht, § 2 pn. 80, s. 33; Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 1 pn. 1 dev..
[3] Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 1 pn. 2.
[4] Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 1 pn. 5; burada yine şirketlerin birleşmeleri konusunda çıkarılan Denetim Yönetmeliği’ni (EG-FusionskontrollVO Nr. 139/2004) de anmak gerekir; ayrıntılar için bkz. Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 6 pn. 1 dev..
[5] Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 1 pn. 6.
[6] Tiedemann, Wirtschaftsstrafrecht, § 2 pn. 80, s. 33.
[7] Tiedemann, Wirtschaftsstrafrecht, § 2 pn. 80, s. 33.
[8] Tiedemann, Wirtschaftsstrafrecht, § 2 pn. 80, s. 33.
[9] Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 1 pn. 8.
[10] Schönke/Schröder-Heine, StGB, § 298 pn. 2a; BeckOK-Momsen, StGB, § 298 pn. 2.
[11] Lackner/Kühl, § 298, pn. 10.
[12] Wabnitz/Janovsky-Dannecker, Handbuch, D IV 1 c, pn. 90.
[13] Wabnitz/Janovsky-Dannecker, Handbuch, D IV 1 c, pn. 90; Achenbach/Ransiek-Achenbach, Handbuch, § 3 1 pn. 4; Tiedemann, Wirtschaftsstrafrecht, § 2 pn. 80; MK-Hohmann, StGB, § 298 pn. 22; ilgili Kanun açısından özet bilgi için bkz. Korte, NStZ 1997, 513 ve dev..
[14] BT-Dr 13/5584 s.12; krş. Lackner/Kühl, Vormerkung § 298, pn. 1.